Η AI είναι χρήσιμη και για τη ναυτιλία, αλλά μην ξεχνάμε ότι το μοντέλο και τα πλαίσια που κινείται η ΑΙ τα έχει φτιάξει ο ανθρώπινος νους, οι δυνατότητες του οποίου δεν έχουν ξεπεραστεί από την τεχνολογία, ακόμη, και με δεδομένο πάντα ότι, «πάντων μέτρον άνθρωπος».

Τούτου δοθέντος, η σημασία της ναυτικής εκπαίδευσης στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης όχι μόνο δεν μειώνεται, αλλά καθίσταται ακόμη πιο ουσιαστική, καθώς η ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη μετασχηματίζει βαθιά τον ναυτιλιακό κλάδο. Τα σύγχρονα πλοία είναι, πλέον, εξοπλισμένα με προηγμένα συστήματα αυτοματισμού, ανάλυσης δεδομένων και υποστήριξης αποφάσεων, γεγονός που απαιτεί από τους ναυτικούς, όχι απλώς πρακτικές γνώσεις ναυσιπλοΐας και μηχανολογίας, αλλά και ικανότητα κατανόησης και διαχείρισης πολύπλοκων ψηφιακών συστημάτων. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος του ναυτικού μεταβάλλεται δυναμικά. Από απλός εκτελεστής καθηκόντων εξελίσσεται σε επαγγελματία που συνεργάζεται με την τεχνολογία και αξιοποιεί τα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης με κριτική σκέψη.

Παρά τις δυνατότητες της AI να επεξεργάζεται τεράστιους όγκους δεδομένων και να προτείνει λύσεις, η ευθύνη της τελικής απόφασης παραμένει στον άνθρωπο, ιδιαίτερα σε συνθήκες αβεβαιότητας ή κρίσεων, όπως ακραία καιρικά φαινόμενα, ή τεχνικές βλάβες. Για τον λόγο αυτό, η ναυτική εκπαίδευση οφείλει να καλλιεργεί, όχι μόνο τεχνικές δεξιότητες, αλλά και ικανότητες, όπως η κρίση, η ηγεσία και η σωστή αξιολόγηση των πληροφοριών που παρέχουν τα συστήματα. Ταυτόχρονα, η αυξανόμενη εξάρτηση από ψηφιακά δίκτυα καθιστά επιτακτική την ενσωμάτωση της κυβερνοασφάλειας στην εκπαίδευση, ώστε τα πληρώματα να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν και να αντιμετωπίζουν ενδεχόμενες απειλές.

Επιπλέον, η συνεχής εξέλιξη της τεχνολογίας καθιστά αναγκαία τη δια βίου μάθηση, καθώς οι ναυτικοί καλούνται να προσαρμόζονται διαρκώς σε νέα δεδομένα και εργαλεία. Παρά την πρόοδο της αυτοματοποίησης, ο ανθρώπινος παράγοντας εξακολουθεί να αποτελεί τον πυρήνα της ναυτιλίας, καθώς η εμπειρία, η διαίσθηση και η συνεργασία δεν μπορούν να αντικατασταθούν πλήρως από μηχανές.

Συνεπώς, η ναυτική εκπαίδευση στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να υιοθετεί έναν ολοκληρωμένο και σύγχρονο χαρακτήρα, συνδυάζοντας τεχνολογική κατάρτιση με την ανάπτυξη ανθρωποκεντρικών δεξιοτήτων, προετοιμάζοντας τους ναυτικούς, όχι να ανταγωνιστούν την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά να συνεργαστούν αποτελεσματικά μαζί της.

Επιπρόσθετα, δεν πρέπει να διαλάθει της προσοχής μας το γεγονός ότι, οι εφαρμογές της ΑΙ επεκτείνονται σε όλο το cluster που συντίθεται γύρω από τη ναυτιλία, αλλά και εν γένει τις ναυτιλιακές δραστηριότητες, γεγονός που αναμφίβολά καταδεικνύει την αναγκαιότητα εκπαίδευσης στους χειρισμούς των ψηφιακών τεχνολογιών και της ΑΙ μιας πλειάδας στελεχών σε επιχειρήσεις, των οποίων η σφαίρα δραστηριοτήτων εκτείνεται σε στεριά και θάλασσα. Καθίσταται λοιπόν προφανές ότι, η ναυτική εκπαίδευση θα πρέπει να εξειδικευτεί κατά τομέα, λαμβάνοντας υπόψη τις απαιτήσεις των επιχειρήσεων, όχι μόνο τις σημερινές, αλλά και με ορίζοντα, καθώς οι τεχνολογικές εξελίξεις τρέχουν με ταχείς ρυθμούς και υιοθετούνται αναλόγως από τις επιχειρήσεις.

Το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Πειραιώς πιστεύει, πως οι θεσμικοί φορείς πρέπει να αναδείξουμε άμεσα ως κεντρικό παράγοντα της τεχνολογικής εξέλιξης τον άνθρωπο. Σε μια εποχή που η τεχνητή νοημοσύνη, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και οι νέες τεχνολογίες αλλάζουν τον κόσμο με ιλιγγιώδεις ρυθμούς, η ανθρώπινη συμβολή παραμένει η κινητήριος δύναμη πίσω από κάθε αλλαγή. Τα τελευταία χρόνια, λοιπόν, μιλάμε διαρκώς και, πολλές φορές, ακατάπαυστα, για νέες τεχνολογίες. Για την τεχνητή νοημοσύνη, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την πράσινη μετάβαση. Για το πώς όλα αυτά θα μεταμορφώσουν τις επιχειρήσεις, θα αυξήσουν την ανταγωνιστικότητα, θα μειώσουν το κόστος λειτουργίας. Αυτό που δεν συζητάμε ανοιχτά, είναι το θεμελιώδες ερώτημα. Ποιος θα υλοποιήσει όλα αυτά; Ποιος θα υποστηρίξει την τεχνολογία; Ποιος θα οδηγήσει την καινοτομία;

Η απάντηση είναι απλή. Το νέο ανθρώπινο δυναμικό. Και σε αυτό, όμως, υπάρχει σήμερα ένα τεράστιο κενό. Δεν χρειάζεται να πάμε μακριά για να το δούμε. Η παγκόσμια ναυτιλία και, φυσικά, η ναυτιλία των Ελλήνων αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή έλλειμμα άνω των 80.000 αξιωματικών παγκοσμίως. Όχι όμως αξιωματικών, που θα χειρίζονται συμβατικά ένα πλοίο, αλλά αξιωματικών που θα κληθούν να χειριστούν και, πολύ περισσότερο, να ελέγξουν τα υπερσύγχρονα, ψηφιακά, ως επί το πλείστον, συστήματα που ενσωματώνουν και την ΑΙ. Τα ίδια ερωτήματα ανακύπτουν και στην μεταποίηση, στις θαλάσσιες ΑΠΕ, στον θαλάσσιο τουρισμό, στη ναυπηγική, ακόμη και στην προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Η τεχνολογία προχωρά. Αλλά πόσο και πώς την ακολουθεί ο άνθρωπος;

Χρειαζόμαστε, λοιπόν, ένα νέο πλαίσιο σκέψης και δράσης. Αν θέσουμε στο επίκεντρο των τεχνολογιών τον άνθρωπο εκφράζουμε μια θεμελιώδη αρχή στον σύγχρονο σχεδιασμό και την ανάπτυξη της τεχνολογίας, ότι ο άνθρωπος θα πρέπει να βρίσκεται στο κέντρο κάθε τεχνολογικής καινοτομίας και εφαρμογής. Οι άνθρωποι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να κατανοούν και να συμμετέχουν στην τεχνολογική πρόοδο. Αυτό συνεπάγεται ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων, αλλά, παράλληλα, και συμμετοχή της κοινωνίας στον διάλογο για τις τεχνολογικές εξελίξεις.

Η εκπαίδευση του ανθρώπου στις σύγχρονες τεχνολογίες, και ειδικά στην Τεχνητή Νοημοσύνη (AI), είναι θεμελιώδης για να μπορέσει να συμμετέχει ενεργά και με υπευθυνότητα στη νέα ψηφιακή εποχή. Η εκπαίδευση πρέπει να είναι ολιστική, συνεχής και προσαρμοσμένη στις ανάγκες του επιχειρείν σε ξηρά και θάλασσα. Ωστόσο, πριν από την εξειδίκευση, πρέπει να υπάρχει κατανόηση των βασικών τεχνολογικών εργαλείων.

Για τη ναυτιλία, και όχι μόνο, η επιτυχία δεν θα εξαρτάται μόνο από το μέγεθος, ή την οικονομική ισχύ, αλλά κυρίως από την ικανότητα προσαρμογής. Οι εταιρείες που θα επενδύσουν έγκαιρα σε καινοτομία, βιωσιμότητα και στρατηγική ευελιξία θα είναι αυτές που θα πρωταγωνιστήσουν.